Krew szybko przesiąkająca przez ubranie, głęboka rana albo krwawienie z nosa potrafią wywołać panikę, ale pierwsza reakcja ma ogromne znaczenie. Najważniejsze jest szybkie wezwanie pomocy, bezpośredni ucisk na ranę i niedopuszczenie do wychłodzenia poszkodowanego. Poniżej opisuję, jak zatamować krwawienie w typowych sytuacjach, kiedy użyć opatrunku uciskowego, a kiedy natychmiast dzwonić pod numer 112 lub 999.
Najważniejsze zasady decydujące o bezpieczeństwie poszkodowanego
- Uciskaj ranę bezpośrednio gazą, bandażem albo czystym materiałem i nie przerywaj, gdy opatrunek nasiąknie.
- Dzwoń pod 112 lub 999, gdy krwawienie jest obfite, pulsujące, nie ustaje albo poszkodowany słabnie.
- Przy masywnym krwotoku z kończyny zastosuj opaskę uciskową powyżej rany i zapisz godzinę jej założenia.
- Przy krwawieniu z nosa pochyl głowę lekko do przodu i uciskaj miękką część nosa przez około 10 minut.
- Nie wyjmuj przedmiotów wbitych w ranę, nie podawaj jedzenia ani picia i nie zdejmuj pierwszej warstwy przesiąkniętego opatrunku.
Najpierw oceń sytuację i wezwij pomoc
Zanim podejdziesz do rannej osoby, sprawdź, czy miejsce zdarzenia jest bezpieczne. Załóż rękawiczki jednorazowe, jeśli są pod ręką. Jeżeli ich nie masz, możesz użyć nieprzepuszczającego materiału, ale nie narażaj się na kontakt z krwią i nie dotykaj twarzy podczas udzielania pomocy.
Silny, szybko wypływający lub pulsujący strumień krwi traktuj jak stan zagrożenia życia. Poleć konkretnej osobie, aby zadzwoniła pod 112 albo 999, a dyspozytorowi przekaż dokładny adres, informację o krwotoku i stan poszkodowanego. Jeśli jesteś sam, włącz tryb głośnomówiący i uciskaj ranę podczas rozmowy.
Nie czekaj z telefonem do momentu, aż wszystkie metody zawiodą. Obfity krwotok może doprowadzić do ciężkiego osłabienia w ciągu kilku minut. Bladość, zimny pot, splątanie, senność, szybki oddech lub utrata przytomności mogą wskazywać na rozwijający się wstrząs hipowolemiczny, czyli niebezpieczny skutek dużej utraty krwi.
Jak zatamować krwawienie z rany krok po kroku
- Posadź lub połóż poszkodowanego, jeśli jego stan na to pozwala, i odsłoń miejsce urazu.
- Przyłóż do rany jałową gazę, bandaż lub czysty materiał.
- Uciskaj mocno i bezpośrednio całą dłonią albo palcami. Nie odrywaj materiału tylko po to, żeby sprawdzić, czy krew przestała płynąć.
- Jeśli opatrunek przesiąknie, dołóż na niego kolejną warstwę i nadal utrzymuj nacisk.
- Gdy krwawienie ustanie, umocuj opatrunek bandażem uciskowym, ale nie zdejmuj warstwy przyłożonej do rany.
- Okryj poszkodowanego i obserwuj jego przytomność oraz oddech do przyjazdu ratowników.
Najczęstszy błąd polega na podnoszeniu opatrunku co kilkadziesiąt sekund. W ten sposób można oderwać tworzący się skrzep i rozpocząć krwawienie od nowa. Ciągły ucisk jest ważniejszy niż wygląd opatrunku, dlatego nawet nasiąkniętej gazy nie odrywaj od rany.
Przy niewielkim skaleczeniu, gdy krew sączy się powoli i szybko ustaje, po opanowaniu krwawienia można przemyć okolicę rany czystą bieżącą wodą i założyć świeży plaster lub opatrunek. Nie wlewaj do rany spirytusu, wody utlenionej ani silnych środków dezynfekujących, ponieważ mogą podrażniać tkanki i opóźniać gojenie.
Kiedy potrzebna jest opaska uciskowa
Opaska uciskowa służy do ratowania życia przy masywnym krwotoku z kończyny, którego nie można zatrzymać silnym uciskiem lub gdy bezpośredni ucisk jest niemożliwy. Dotyczy to między innymi amputacji, rozległego zmiażdżenia i sytuacji, w której ratownik musi równocześnie ewakuować poszkodowanego.
Załóż gotową opaskę powyżej rany, zgodnie z instrukcją producenta, ale nie na stawie łokciowym ani kolanowym. Zaciśnij ją do momentu całkowitego ustania krwawienia, zabezpiecz mechanizm i zapisz godzinę założenia. Prawidłowo założona opaska zwykle powoduje silny ból, ale nie wolno jej luzować ani zdejmować samodzielnie.
Jeżeli pierwsza opaska nie zatrzymała krwawienia, potrzebna może być druga, założona powyżej pierwszej. Opatrunki hemostatyczne i wypełnianie rany gazą są technikami przeznaczonymi przede wszystkim dla osób przeszkolonych. Nie stosuj ich w ranach głowy ani w penetrujących ranach klatki piersiowej lub brzucha.
| Sytuacja | Pierwsze działanie | Kiedy pilnie wzywać pomoc |
|---|---|---|
| Małe skaleczenie | Bezpośredni ucisk, oczyszczenie po ustaniu krwawienia i opatrunek | Gdy rana jest głęboka, zabrudzona lub krwawienie wraca |
| Obfite krwawienie z kończyny | Opatrunek uciskowy i stały nacisk | Natychmiast, szczególnie gdy krew wypływa pulsacyjnie lub szybko przesiąka przez materiał |
| Krwotok nieustępujący mimo ucisku | Opaska uciskowa powyżej rany, jeśli dotyczy kończyny | Natychmiast pod 112 lub 999 |
| Przedmiot wbity w ranę | Ustabilizowanie przedmiotu opatrunkiem wokół niego | Natychmiast, bez wyjmowania ciała obcego |
Co robić przy podejrzeniu wstrząsu lub krwawienia wewnętrznego
Nie każde groźne krwawienie widać na skórze. Po silnym uderzeniu w brzuch, klatkę piersiową lub głowę zwróć uwagę na narastającą bladość, zimny pot, osłabienie, ból brzucha, duszność i zaburzenia świadomości. Krew może gromadzić się wewnątrz ciała, dlatego brak widocznej rany nie oznacza bezpieczeństwa.
Wezwij zespół ratownictwa medycznego, ułóż poszkodowanego i zapewnij mu spokój. Jeśli nie podejrzewasz urazu kręgosłupa, a osoba jest blada i spocona, można unieść jej nogi mniej więcej o 30 cm. Nie rób tego przy bólu miednicy, złamaniach kończyn, trudnościach z oddychaniem ani podejrzeniu urazu kręgosłupa.
Nie podawaj poszkodowanemu jedzenia, picia ani leków. Kontroluj oddech i przytomność. Jeżeli przestanie prawidłowo oddychać, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
Jak postępować przy krwawieniu z nosa
Posadź osobę z krwawieniem z nosa i pochyl jej głowę lekko do przodu. Nie odchylaj głowy do tyłu, ponieważ krew może spływać do gardła i zostać połknięta. Poszkodowany powinien oddychać przez usta.
Ściśnij miękką część nosa, tuż poniżej twardego grzbietu, i utrzymuj nacisk przez około 10 minut bez sprawdzania co chwilę. Możesz przyłożyć do karku lub czoła chłodny okład owinięty w materiał, ale nie zastępuje on ucisku.
Jeżeli krwawienie jest silne, trwa dłużej niż 15-20 minut, pojawiło się po urazie głowy albo towarzyszą mu zaburzenia świadomości, dzwoń pod 112 lub 999. W przypadku nawracających krwawień warto skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza gdy osoba przyjmuje leki przeciwkrzepliwe.
Czego nie robić przy tamowaniu krwi
- Nie przemywaj obficie rany, gdy trwa silny krwotok. Najpierw liczy się zatrzymanie wypływu krwi.
- Nie wyciągaj szkła, noża, pręta ani innego przedmiotu wbitego w ciało. Uciskaj wokół niego i ustabilizuj go opatrunkiem.
- Nie zdejmuj pierwszej warstwy opatrunku, nawet jeśli jest mokra od krwi. Dołóż kolejną.
- Nie stosuj prowizorycznej opaski z cienkiego sznurka, drutu lub kabla, bo może uszkodzić tkanki.
- Nie każ poszkodowanemu chodzić, jeść ani pić, jeśli krwawienie jest duże lub potrzebna jest pomoc ratowników.
- Nie zostawiaj osoby samej. Jej stan może pogorszyć się nagle, nawet gdy przez chwilę odpowiada logicznie.
W praktyce najbardziej skuteczny zestaw do pierwszej pomocy nie musi być rozbudowany. W apteczce powinny znaleźć się rękawiczki, gaza, bandaż elastyczny, opatrunek uciskowy, nożyczki i folia termiczna. Opaskę uciskową warto mieć szczególnie wtedy, gdy często podróżujesz samochodem, pracujesz z narzędziami albo uprawiasz aktywność z ryzykiem ciężkiego urazu.
Po zatamowaniu krwawienia rana nadal wymaga oceny
Zatrzymanie krwi nie kończy postępowania. Zgłoś się do lekarza, jeśli rana jest głęboka, ziejąca, zabrudzona ziemią lub rdzą, powstała po ugryzieniu, dotyczy twarzy, dłoni, oka albo narządów płciowych. Konsultacji wymaga również rana, w której doszło do zaburzenia czucia, ruchu lub krążenia w kończynie.
Personel medyczny może ocenić potrzebę założenia szwów, profilaktyki przeciwtężcowej i leczenia przeciwbakteryjnego. Szczególnej ostrożności wymagają osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe, mające zaburzenia krzepnięcia, cukrzycę albo obniżoną odporność.
Najprostsza reguła, którą sam przyjmuję przy takich sytuacjach, brzmi: najpierw bezpieczeństwo, potem telefon, a zaraz po nim mocny i nieprzerwany ucisk. Jeśli masz wątpliwości, nie próbuj samodzielnie oceniać, czy rana jest „wystarczająco poważna”. Zadzwoń pod 112 lub 999 i wykonuj polecenia dyspozytora do przyjazdu pomocy.
